زندگینامه ویلیام مولتون مارستون؛ خالق تست دیسک و معمار رفتارشناسی کاربردی

ویلیام مولتون مارستون نامی است که هر جا صحبت از تست دیسک، آزمون دیسک یا مدل DISC میشود، دیر یا زود به آن میرسیم. با این حال، شناخت مارستون فقط دانستن اسم یک روانشناس نیست؛ بلکه آشنایی با طرز فکری است که رفتار انسان را از پیچیدگی های انتزاعی خارج کرد و آن را به چیزی قابل مشاهده، قابل تحلیل و قابل استفاده در زندگی واقعی تبدیل کرد. این مقاله قرار نیست تست disc را تبلیغ کند، بلکه قرار است توضیح بدهد چرا چنین مدلی اصلا به وجود آمد و چه مسیری را طی کرد.

مارستون در چه فضایی رشد کرد؟

مارستون در سال ۱۸۹۳ در ایالات متحده متولد شد؛ دوره ای که روانشناسی هنوز علمی جوان و تا حدی سردرگم بود. تمرکز اصلی پژوهش ها روی اختلالات روانی، آسیب ها و درمان بیماری ها قرار داشت. انسان سالم کمتر موضوع مطالعه بود. مارستون در همین فضا وارد دانشگاه هاروارد شد و خیلی زود متوجه شد که یک جای کار می لنگد. سوالی که ذهن او را درگیر کرد ساده بود اما جهت علم را عوض میکرد: چرا آدم های به ظاهر سالم، در شرایط مشابه رفتارهای کاملا متفاوتی دارند؟

این سوال نقطه شروع مسیری شد که سال ها بعد به آزمون دیسک ختم شد.

تفاوت نگاه مارستون با روانشناسان هم دوره خودش

برخلاف بسیاری از روانشناسان هم عصر خود، مارستون اعتقاد نداشت رفتار انسان فقط از ناخودآگاه یا زخم های روانی می آید. او روی هیجان، فشار محیط و برداشت فرد از قدرت یا تهدید تمرکز کرد. به زبان ساده تر، مارستون می گفت آنچه ما انجام می دهیم، بیشتر از آنکه نتیجه شخصیت ثابت باشد، واکنش ما به شرایط است.

این دیدگاه باعث شد مدل رفتاری او انعطاف پذیر باشد. چیزی که امروز هم یکی از دلایل محبوبیت تست دیسک محسوب میشود، همین قابلیت انطباق با موقعیت های مختلف است.

کتابی که پایه تست DISC شد

مارستون در سال ۱۹۲۸ کتابی با عنوان «Emotions of Normal People» منتشر کرد. این کتاب را میتوان نقطه تولد رسمی مدل DISC دانست. در این اثر، او توضیح می دهد که انسان ها در مواجهه با محیط، چهار الگوی اصلی رفتاری از خود نشان می دهند. این الگوها بعدها با نام های Dominance، Influence، Steadiness و Conscientiousness شناخته شدند.

نکته مهم اینجاست که مارستون این الگوها را تیپ شخصیتی نمی دانست. از نگاه او، این ها روش های پاسخ دادن به محیط بودند. همین تفاوت ظریف است که آزمون دیسک را از بسیاری از تست های شخصیت جدا میکند.

جناب آقای داوود یعقوبی، مدیرعامل شرکت مهدپرداپژوهان (نمایندگی مجتمع فنی تهران در استان البرز) و مترجم کتاب «پرواز کردن» می‌باشند. ایشان که فعالیت حرفه‌ای خود را از سال ۱۳۸۷ با تأسیس برند «مهد پردا پژوهان» آغاز نموده‌اند، در حوزه‌های متنوعی از جمله آموزش، فناوری اطلاعات (تولید محصولات نرم‌افزاری سیما و تیک‌تایم، اجرای پروژه‌های شبکه و امنیت شبکه با رتبه یک، و خرید و فروش تجهیزات)، مشاوره مدیریت، تدریس دانشگاه و مشاوره کسب‌وکار فعال هستند.

دستاوردهای درخشان ایشان گواهی بر تعهد و تخصص بالای ایشان است که از جمله می‌توان به عناوینی همچون کارآفرین برتر استان البرز در سال ۱۳۹۱، کارآفرین شایسته تقدیر در سال ۱۳۹۲، مدیر برتر جوان کشور (به انتخاب وزارت کشور) و دریافت نمایندگی برتر مجتمع فنی تهران اشاره کرد. همچنین ایشان دارای صلاحیت رتبه ۳ مشاور فناوری اطلاعات از سازمان نظام صنفی رایانه‌ای می‌باشند.

چرا مارستون رفتار را مهم تر از شخصیت می دانست؟

مارستون معتقد بود شخصیت مفهومی انتزاعی و دشوار برای استفاده عملی است. اما رفتار قابل مشاهده است، قابل اندازه گیری است و میتوان درباره آن صحبت کرد. وقتی شما رفتار را می سنجید، میتوانید آن را در محیط کار، خانواده، فروش، مذاکره و مدیریت به کار بگیرید.

به همین دلیل، test disc از همان ابتدا کاربردی طراحی شد، نه صرفا تئوریک. این مدل قرار نبود به افراد بگوید چه کسی هستند، بلکه قرار بود نشان دهد در شرایط مختلف چگونه واکنش نشان می دهند.

ارتباط تست دیسک با قدرت و هیجان

یکی از مفاهیم کلیدی در نظریه مارستون، رابطه انسان با قدرت است. او باور داشت رفتار انسان تحت تاثیر میزان کنترلی است که احساس میکند بر محیط دارد. برخی افراد در مواجهه با چالش جلو می روند، برخی تعامل می کنند، برخی به دنبال ثبات هستند و برخی تحلیل می کنند. این نگاه بعدها به چهار تیپ رفتاری DISC تبدیل شد.

وقتی امروز از آزمون دیسک برای تحلیل تعارض، رهبری یا فروش استفاده میشود، در واقع همان نظریه قدرت و هیجان مارستون در حال اجراست، فقط با زبان ساده تر.

نقش کمتر گفته شده مارستون در تاریخ روانشناسی

مارستون فقط خالق تست دیسک نبود. او در توسعه اولیه دستگاه تشخیص دروغ هم نقش داشت. اما نگاه او به دروغ جالب تر از خود ابزار بود. مارستون دروغ را نشانه فساد اخلاقی نمی دانست، بلکه واکنشی به ترس، فشار یا تهدید تلقی میکرد. این دیدگاه بعدها مستقیما در مدل رفتاری او دیده شد.

او حتی در فرهنگ عامه هم تاثیرگذار بود. شخصیت زن قدرتمند و مستقل در داستان های کمیک، الهام گرفته از نگاه مارستون به هیجان، قدرت و نقش زنان در جامعه بود. این موضوع نشان می دهد که تفکر او فقط در دانشگاه باقی نماند.

آزمون دیسک از دیروز تا امروز

مدلی که مارستون پایه گذاری کرد، بعد از او توسط پژوهشگران مختلف توسعه پیدا کرد و به شکل امروزی تست دیسک درآمد. با وجود این تغییرات، هسته اصلی نظریه او همچنان حفظ شده است: تمرکز بر رفتار، نه قضاوت شخصیت.

به همین دلیل است که آزمون دیسک هنوز هم در سازمان ها، تیم سازی، آموزش فروش و حتی روابط خانوادگی استفاده میشود. مدلی که اگرچه ساده به نظر می رسد، اما عمق آن در کاربرد روزمره آشکار میشود.

جمع بندی؛ چرا شناخت مارستون اهمیت دارد؟

شناخت ویلیام مولتون مارستون کمک میکند تست disc را سطحی نگاه نکنیم. وقتی بدانیم این مدل با چه نگاهی ساخته شده، بهتر میفهمیم چرا قرار نیست آدم ها را در چهار دسته محدود کند. هدف این مدل، درک تفاوت ها و مدیریت بهتر تعامل هاست.

مارستون باور داشت انسان ها پیچیده نیستند، فقط در شرایط مختلف واکنش های متفاوتی نشان می دهند. همین جمله ساده، روح آزمون دیسک است؛ ابزاری که اگر درست فهمیده شود، میتواند ارتباط انسان ها را شفاف تر، منطقی تر و انسانی تر کند.